"රාජ්‍ය නායකයන් පාලනය කරනු වෙනුවට කුරිරු වනු වෙනුවට සේවක නායකත්වය පිළිබඳ ජේසු සමිඳුන් ගේ අාදර්ශය තේරුම් ගත්තා නම් යුද්ධ කීයක් වලක්වා ගත හැකිව තිබුණාද ? "

”මිනිසුන් වෙහෙසට පත්වන කාලයක් එනවා. මේ සැන්දැවේ අප රැස්ව සිටින්නේ මෙතෙක් කල් වෙනස්කම් කල අප වෙහෙසෙට පත්ව ඇති බව, කොන් කරනු ලැබීමෙන් අවමානයට ලක් කිරීමෙන් වෙහෙසට පත්ව ඇති බව, පීඩනයේ අමානුෂික පහර දෙනු ලැබීමෙන් වෙහෙසට පත්ව ඇති බව දැන්වීමටය”

ඒ 1990 ජනවාරි 19 වෙනිදාය. අදින් වර්ෂ 28 පෙර කොළඹ පදවියට අයත් කටාන කොන්ගොඩමුල්ල සාන්ත අන්තෝනි දේවස්ථානයේ මීසම් ගෘහයේදී ගරු ශ්‍රීලාල් අමරතුංග පියතුමා අභිරහස් ලෙස මිය ගොස් සිටියේය. එකී අභිරහස නෛතිකව හෝ වෛi විiාත්මක විසදා එතුමාට ආදරය කළ ජනතාවට පැහැදිලි කර දීමට මෙතෙක් කිසිවකු ඉදිරිපත් වී නැත. එහෙත් එතුමාගේ ජීවිත කැපවීම හොඳින් දන්නා සැමට ඒ මරණය අභිරහසක් නොවේ.

2010 දී සාමය පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගත් එන ජාතික සාහිත්‍යවේදි සමාජ ක්‍රියාධර ඛෂඹ ඞ’්ධඊධ හිර ගෙදරදි මිය ගිය පුවත දැන් පරණ එකක්. එහෙත් ඔහු ගැන පුංචි හෝ සටහනක් තැබිය යුතුයි. 

1

බටහිරින් සූඩාන යටද, දකුණෙන් ඉතියෝපියාවටද මායිම්ව පිහිටා ඇති අප්‍රිකානු රටක් වන එරිටි්‍රයාව වර්ග කිලෝ මීටර 117,600 ක භූමි ප්‍රමාණයකට හිමිකම් කියයි. එහි අගනුවර හැඳින්වෙන්නේ ‘අස්මාරා’ නමිනි. 1975 වසරෙහි අස්මාරාහිදි උපත ලැබු ඇබා මූසි සෙරායි, දරුවන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් පවලුක පස්වැන්නා විය. එකල එරිටි්‍රයාව මාක්ස්වාදි ආණුඩවකින් පාලනය වුණු ඉතියෝපියාවේ යටත් විජිතයක් බවට පත්ව තිබුණි. එරිටි්‍රයානු දේශප්‍රේමි බලවේග, ඉතියෝපියානු ග්‍රහණයෙන් සිය මව්බිම නිදහස් කරගැනීම පිණිස ආයුධ සන්නද්ධ අරගලයක් දියත් කළේ 1961 දීය. අවුරුදු 30 ක් තිස්සේ ඇඳි ගිය මෙම යුද්ධය හරහා 1991 දී තම නිදහස දිනා ගැනීමට එරිටි්‍රයාව හැකියාව ලැබුණි. ඉතියෝපියන් හමුදාවේ ෂෙල් හා බෝම්බ ප්‍රහාරවලින් සිය නිවසේ බිත්ති දෙදරුම් කන අයුරු කුඩා කල පටන්ම අත්විඳිමේ අවස්ථාව ඇබා මූසි සෙරායිට ලැබුණේ විමුක්ති අරගලය ඔවුන්ගේ දෛනික ජීවිතයේ අංගයක් බවට පත්ව තිබු හෙයිනි. හැම නිවසකම පාහේ භූගත බංකර් ඉදිකොට තිබුණේ ගුවන් මගින් එල්ල කෙරෙන බෝම්බ වලින් බේරීම සඳහාය. ඉතියෝපියන් හමුදා ප්‍රහාරයන්ට හසුව සුණුවිසුණු වී ගිය අසල්වාසින්ගේ හා ඥාතින්ගේ මළසිරුරු, කුඩා සෙරායි තුළ මහත් කම්පනයක් ඇති කළේය.